เล่มที่ 38
พระอภิธรรมปิฎก
ยมกปกรณ์ ภาค
จาก พระไตรปิฎกฉบับหลวง
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ฯ
“ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น”
หน้าที่ 351
987
สมุทยสัจย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด มัคคสัจของสัตว์นั้น ย่อมไม่ดับไป หรือ? สมุทยสัจย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภังคขณะแห่งมรรค แต่มัคคสัจของสัตว์ เหล่านั้นย่อมไม่ดับไปก็หาไม่ สมุทยสัจย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในอุปปาทขณะแห่ง ตัณหาวิปปยุตตจิต แก่ผู้ที่เข้านิโรธ แก่อสัญญสัตว์ และมัคคสัจก็ย่อมไม่ดับไป. หรือว่า มัคคสัจของสัตว์ใดย่อมไม่ดับไป สมุทยสัจย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น? มัคคสัจของสัตว์เหล่านั้น ในอุปปาทขณะแห่งตัณหา ย่อมไม่ดับไป แต่สมุทยสัจย่อม ไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ มัคคสัจของสัตว์เหล่านั้น ในอุปปาทขณะแห่งตัณหาวิปป ยุตตจิต ในภังคขณะแห่งมัคควิปปยุตตจิต ของผู้ที่เข้านิโรธ ของอสัญญสัตว์ ย่อมไม่ดับไป และสมุทยสัจก็ย่อมไม่เกิดขึ้น.
988
ทุกขสัจย่อมไม่เกิดขึ้นในภูมิใด ฯลฯ.
989
ทุกขสัจย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใดในภูมิใด ฯลฯ.
คำว่า ยสฺส (แก่สัตว์ใด) ก็ดี คำว่า ยสฺส ยตฺถ (ในภูมิใด ของสัตว์ใด) ก็ดี เป็นเช่นเดียวกัน บทว่า นิโรธสมาปนฺนานํ ไม่พึงกระทำแม้ในคำว่า ยสฺส ยตฺถ (ในภูมิใด ของสัตว์ใด)
990
ทุกขสัจไม่เคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ใด สมุทยสัจของสัตว์นั้นเคยดับไปแล้ว หรือ? ถูกแล้ว. หรือว่า สมุทยสัจของสัตว์ใด ฯลฯ? ถูกแล้ว.
คำถามที่เป็นอดีต ท่านจำแนกไว้แล้วในอุปปาทวาร ฉันใด ส่วนที่เป็นอนุโลม ก็ดี ที่เป็นปัจจนียะ ก็ดี พึงจำแนกแม้ในอุปปาทนิโรธวาร ฉันนั้น
991
ทุกขสัจจักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด สมุทยสัจของสัตว์นั้น จักดับไปหรือ? ทุกขสัจจักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ ท่านผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรค ผู้เป็น พระอรหันต์ สัตว์เหล่าใดจักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรค ในลำดับแห่งจิตใด แก่สัตว์เหล่านั้น แต่ สมุทยสัจของสัตว์เหล่านั้นจักดับไปก็หาไม่ ทุกขสัจจักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น นอกนี้ และ สมุทยสัจก็จักดับไป. หรือว่า สมุทยสัจของสัตว์ใด ฯลฯ? ถูกแล้ว.