เล่มที่ 41
พระอภิธรรมปิฎก
มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๒
จาก พระไตรปิฎกฉบับหลวง
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ฯ
“ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น”
หน้าที่ 42
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม และมหาภูตรูป เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม และมหาภูตรูป เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยวิตก และมหาภูตรูป เกิดขึ้น วิจาร อาศัยขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม และ หทัยวัตถุ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ มีวาระ ๔ เหมือนอย่างนี้
104
สวิตักกสวิจารธรรม และอวิตักกอวิจารธรรม อาศัยอวิตักกวิจารมัตต ธรรม และอวิตักกอวิจารธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ คือ ขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยวิตก และหทัยวัตถุ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐาน รูป อาศัยวิตก และมหาภูตรูป เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ อวิตักกวิจารมัตตธรรม อวิตักกอวิจารธรรม อาศัยอวิตักกวิจารมัตตธรรม และ อวิตักกอวิจารธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม และ วิจาร เกิดขึ้น ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรมและหทัยวัตถุ เกิดขึ้น จิตตสมุฏ ฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรมและมหาภูตรูป เกิดขึ้น ขันธ์ ๓ และวิจาร อาศัย ขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม และหทัยวัตถุ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ ฯลฯ
ปัจจัยสงเคราะห์ทั้งสอง ที่เหลือพึงแจกปวัตติปฏิสนธิให้พิสดาร เหตุปัจจัย จบ ผู้ที่เข้าใจเหตุปัจจัย พึงแจกปัจจยวารให้พิสดาร พึงนับเหมือนอย่างการนับปฏิจจวาร ในอธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓๗ ในปุเรชาตปัจจัย กับอาเสวนปัจจัย มีวาระ ๒๑ นี้เป็นความแปลกกัน ในปัจจัยวารนี้
105
ในปัจจนียปัฏฐาน ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓๓ พึงยก โมหะทั้ง ๗ ขึ้น ในฐานะทั้ง ๗ เฉพาะในบทที่เป็นมูล ในปัจจัยที่ใช่อารัมมณปัจจัย พึงยกจิตตสมุฏฐานรูปทั้ง ๗ ขึ้น วาระทั้ง ๗ มีสวิตักกสวิจารธรรม เป็นมูล พึงแจกกับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย